Washington bu suçlamaları, Cenevre’de düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) Silahsızlanma Konferansı’nda dün dile getirerek, ABD ve Çin arasında nükleer silah kontrolü konusundaki gerginliğe dikkat çekti. Suçlamalar, ABD ve Rusya’nın fırlatma sistemleri ve nükleer başlıklarını sınırlayan anlaşmanın süresinin dolmasından bir gün sonra geldi.
ABD Dışişleri Bakanlığı Silahların Kontrolü ve Uluslararası Güvenlik Müsteşarı Thomas G. DiNanno, konferansta yaptığı konuşmada, “ABD hükümeti, Çin’in yüzlerce ton patlayıcı gücüne kadar nükleer patlama testlerine hazırlandığını da içeren nükleer denemeler gerçekleştirdiğinin farkında” dedi.
DiNanno, Çin ordusunun bu denemeleri gizlemek için patlamaları örtbas ettiğini, çünkü bu denemelerin Kapsamlı Nükleer Denemelerin Yasaklanması Antlaşması (CTBT) yükümlülüklerini ihlal ettiğinin farkında olduğunu söyledi. DiNanno ayrıca, Çin’in, sismik izleme sistemlerinin etkinliğini azaltmayı amaçlayan ‘ayrıştırma’ yöntemini kullanarak faaliyetlerini dünyadan gizlemeye çalıştığını da ifade etti.
DiNanno, Çin’in bu testlerden birini 22 Haziran 2020’de gerçekleştirdiğini belirtti.
ABD Başkanı Donald Trump ise ekim ayında, diğer ülkelerin ayrıntı vermeden benzer testler yaptığını belirterek, ABD ordusuna nükleer silah testlerini derhal yeniden başlatma talimatı vermişti.
Çin’in silahsızlanma işlerinden sorumlu büyükelçisi Chen Jian, DiNanno’nun suçlamalarına doğrudan yanıt vermedi, ancak Pekin’in nükleer konularda her zaman akılcı ve sorumlu davrandığını söyledi.
Jian, “Çin, bu tür yanlış beyanları kesinlikle reddediyor” dedi.
Konferansta bulunan diplomatlar, ABD’nin iddialarını yeni ve endişe verici olarak nitelendirdi. Çin, ABD gibi, nükleer patlama testlerini yasaklayan CTBT’yi imzalamış, ancak onaylamamıştı. Rusya ise antlaşmayı imzalayıp onaylamış, ancak 2023’te onayını geri çekmişti.
Kapsamlı Nükleer Denemelerin Yasaklanması Anlaşması Örgütü (CTBTO) Genel Sekreteri Dr. Robert Floyd, uluslararası izleme sisteminin söz konusu tarihte Çin’in nükleer deneme özelliklerine uyan herhangi bir olayı tespit etmediğini belirtti ve ayrıntılı analizlerin de bu sonucu değiştirmediğini söyledi.
Arms Control Association (Silah Kontrol Derneği) İcra Direktörü Daryl Kimball, ABD’nin Çin veya Rusya’nın gizli nükleer denemeler yaptığını gösteren kanıtları antlaşmanın idari kuruluna sunması ve Çin ve Rusya ile teknik görüşmeleri sürdürmesi gerektiğini vurguladı.
Kimball, ABD’nin bu iddialara yanıt olarak nükleer denemelere yeniden başlamasının yalnızca teknik olarak gereksiz olmayacağını, aynı zamanda ‘akılsızca’ olacağını ve diğer ülkelerin nükleer denemeler yapmasına yol açacak bir tepki zincirini tetikleyeceğini belirtti.
2010 yılında imzalanan Yeni Stratejik Silahların Azaltılması Anlaşması (New START) perşembe günü süresinin dolmasıyla birlikte yürürlükten kalktı. Böylece ABD ile Rusya, stratejik füzeler ve nükleer başlıklar konusunda yarım asırdan uzun bir süredir sahip oldukları zorunlu sınırlamalardan ilk kez tamamen özgür hale geldi.
ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın yerine Çin’i de kapsayan yeni bir anlaşma yapmak istiyor. Çin’in nükleer cephaneliğini hızla artırdığına dikkat çeken Washington, aynı zamanda kendi nükleer güçlerini modernize etmeye devam edeceğini duyurdu.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Substack platformunda yayımladığı mesajda, “Rusya ve Çin, ABD’nin kollarını bağlayıp izleyici kalacağını düşünmemeli. İkisi de yükümlülüklerinden kaçarken cephanelerini artırıyor. Biz güçlü, modern ve güvenilir bir nükleer caydırıcılığı sürdüreceğiz” ifadelerini kullandı.
DiNanno, konferansta yaptığı konuşmada, “ABD bugün çok sayıda nükleer güçten tehditlerle karşı karşıya. Özetle, artık yalnızca tek bir nükleer güçle yapılmış ikili bir anlaşma 2026 ve sonrası için uygun değil” dedi. DiNanno, ABD tahminlerine göre Çin’in 2030 yılına kadar binin üzerinde nükleer başlığa sahip olacağını da yineledi.
Çinli diplomat Jian, ülkesinin bu aşamada Moskova ve Washington ile yeni müzakerelere katılmayacağını açıkladı.
Çin daha önce nükleer başlık sayısının, Rusya ve ABD’nin yaklaşık 4 bin başlığıyla kıyaslandığında sadece 600 civarında olduğunu belirtmişti.
Jian, “Bu yeni çağda, ABD’nin Soğuk Savaş zihniyetinden vazgeçmesini ve ortak, iş birliğine dayalı bir güvenlik anlayışını benimsemesini umuyoruz” dedi.
Bu hafta Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile ticaret ve geniş kapsamlı güvenlik konularında ‘son derece olumlu’ görüşmeler yaptığını belirtti; Trump’ın nisan ayında Pekin’i ziyaret etmesi planlanıyor.
News
